Werk aanmaken

Een Werk is het intellectuele of artistieke concept — het abstracte idee los van elke fysieke vorm. Voordat je een nieuw Werk aanmaakt, is het belangrijk om eerst te controleren of het al bestaat in Open Vlacc.

Wanneer maak je een Werk aan?

Situatie	Actie
Het werk bestaat al in Open Vlacc	Niet aanmaken — koppel je Expressie/Manifestatie aan het bestaande Werk
Het werk bestaat niet, je hebt titel + auteur	Nieuw Werk aanmaken
Je twijfelt of het hetzelfde werk is	Controleer via de detailpagina of het overeenkomt

Altijd eerst zoeken

Open Vlacc biedt autocomplete bij het invoeren van titel en auteur. Gebruik dit om dubbele beschrijvingen te voorkomen.

Wanneer is het een nieuw Werk?

We hanteren de bestaande regels om te bepalen of iets een nieuw Werk is. Enkel wanneer de aanpassing van een werk een aanzienlijke intellectuele of artistieke bijdrage bevat, wordt het resultaat als een nieuw Werk beschouwd. De inbreng van de bewerker bij een adaptatie bepaalt of we van een nieuwe creatie spreken.

Voorbeelden van een nieuw Werk

• Een bewerking naar een ander genre: een roman wordt een strip, een toneelstuk wordt herwerkt tot een roman
• Een bewerking voor een ander doelpubliek: een volwassenenboek wordt herwerkt tot een kinderboek
• Een grondige herziening (waarbij vaak ook de titel wijzigt)

Wat is GEEN nieuw Werk?

Varianten van een werk worden gezien als verschillende Expressies, niet als nieuwe Werken:

• Vertalingen — een vertaling is een andere Expressie van hetzelfde Werk
• Luisterboeken — een audio-uitvoering is een andere Expressie
• Makkelijk lezen edities — een bewerking voor leesbaarheid is een andere Expressie
• Herziene edities — een update is een andere Expressie
• Uitbreidingen — een aanvulling is een andere Expressie

Verschil met Aleph

In Aleph onderscheidden we Werken door een extra veld in het bibliografisch record (bijv. een 240-veld met uniforme titel of een aanpassing aan het 534-veld). In Elody moet er voor elk Werk een nieuwe entiteit worden aangemaakt. Het invoerproces legt daardoor een grotere nadruk op het correct identificeren van het Werk.

Stap-voor-stap: nieuw Werk aanmaken

Stap 1 — Zoek of het Werk al bestaat

1. Ga naar Zoeken of gebruik de zoekbalk bovenaan
2. Voer de titel en/of auteur in
3. Controleer de zoekresultaten

Mogelijke uitkomsten:

• Werk gevonden → Open het Werk en voeg een nieuwe Expressie of Manifestatie toe
• Werk niet gevonden → Ga verder met aanmaken

Let op dubbelen

Het systeem controleert automatisch op mogelijke duplicaten via ISBN/EAN en titel. Neem suggesties altijd serieus voordat je een nieuw Werk aanmaakt.

Stap 2 — Nieuw Werk starten

1. Klik op + Nieuw in het menu
2. Kies Werk als entiteitstype
3. Het invoerscherm opent met de beschikbare velden

Stap 3 — Velden invullen

Vul de metadata in volgens onderstaand veldoverzicht.

Stap 4 — Relaties leggen

Koppel het Werk aan relevante entiteiten:

• Auteur(s) — de maker(s) van het werk
• Onderwerp — waar het werk over gaat
• Genre/classificatie — SISO, ZIZO of genre-indeling

Persoon bestaat nog niet?

Je kunt direct vanuit het Werk een nieuwe Persoon of Organisatie aanmaken en koppelen, zonder het invoerscherm te verlaten.

Stap 5 — Opslaan

1. Controleer de ingevulde gegevens
2. Klik op Opslaan
3. Het Werk wordt aangemaakt en krijgt automatisch een persistent ID (PID)

Veldoverzicht

Verplichte velden

Veld	Beschrijving	Voorbeeld
Titel	De officiële titel van het werk	Max Havelaar
Type	Het type werk (tekst, beeld, muziek, etc.)	Tekst
Taal	De oorspronkelijke taal van het werk	Nederlands

Optionele velden

Veld	Beschrijving	Voorbeeld
Alternatieve titel	Ondertitel, oorspronkelijke titel, varianttitel	Of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij
Auteur(s)	Via relatie gekoppeld aan Persoon-entiteit	Multatuli
Onderwerp	Trefwoorden en thema's	Kolonialisme, Nederlands-Indië
Genre	Genre-indeling	Roman
SISO-classificatie	Systematische indeling openbare bibliotheken	—
ZIZO-classificatie	Zonder Inspanning Zoeken	—
Opmerkingen	Interne opmerkingen voor collega-catalografen	—

Herhaalbare velden

Sommige velden zoals Auteur en Onderwerp zijn herhaalbaar: je kunt meerdere waarden invoeren. Niet-herhaalbare velden zoals Titel accepteren slechts één waarde.

Validatie

Het systeem valideert je invoer op veldniveau:

• Verplichte velden — je kunt niet opslaan zonder deze in te vullen
• Formaatcontrole — velden met een specifiek formaat (zoals identificatienummers) worden automatisch gecontroleerd
• Gecontroleerde waardenlijsten — bij velden zoals Type en Taal kies je uit een vaste lijst

Als een veld niet correct is ingevuld, verschijnt er een foutmelding met een duidelijke uitleg.

Veelvoorkomende scenario's

Nieuw origineel werk

Een boek dat nog niet in de catalogus voorkomt:

1. Zoek op titel en auteur → niet gevonden
2. Maak een nieuw Werk aan
3. Maak een Expressie aan (bijv. originele Nederlandse tekst)
4. Maak een Manifestatie aan (bijv. paperback editie 2024)

Vertaling van een bestaand werk

Een vertaling van een werk dat al in de catalogus staat:

1. Zoek het bestaande Werk op
2. Maak vanuit dat Werk een nieuwe Expressie aan voor de vertaling
3. Maak een Manifestatie aan voor de specifieke uitgave

→ Meer over Expressies

Omnibus (bundel van meerdere werken)

Een boek dat meerdere werken bevat:

1. Maak een nieuw Omnibus-Werk aan
2. Koppel de bestaande werken als "onderdeel van"
3. Maak Expressie en Manifestatie aan voor de bundel

Automatisch opslaan

Open Vlacc slaat je werk tussentijds automatisch op. Je hoeft niet bang te zijn dat je wijzigingen verliest als je per ongeluk het venster sluit.

Gelijktijdig bewerken

Als een ander catalograaf hetzelfde Werk aan het bewerken is, krijg je een melding:

"Dit record wordt momenteel bewerkt door [naam]. Wil je de laatste versie laden of je wijzigingen bewaren?"

Je kunt kiezen om:

• De laatste versie te laden (je eigen wijzigingen gaan verloren)
• Je wijzigingen lokaal te bewaren en later samen te voegen

Volgende stappen

• Expressies aanmaken — voeg een vertaling of luisterboek toe
• Manifestaties aanmaken — koppel een specifieke uitgave
• Relaties leggen — koppel auteurs, vertalers en andere entiteiten
• Terug naar WEMI Model