Het WEMI Model

Het WEMI-model (Werk-Expressie-Manifestatie-Item) is de kern van catalogiseren in Open Vlacc. Dit model, gebaseerd op het IFLA Library Reference Model (LRM), zorgt voor een gestructureerde en consistente manier om bibliografische gegevens vast te leggen.

Theoretische achtergrond

Van FRBR naar LRM

De FRBR-theorie (Functional Requirements for Bibliographic Records), ontwikkeld door IFLA, vormt de basis. Elody is gebaseerd op LRM (Library Reference Model), dat FRBR uitbreidt en overkoepelt. In LRM worden de voormalige FRBR-, FRAD- en FRSAD-regelgeving samengenomen.

FRBR kent drie groepen entiteiten:

Groep	Beschrijving	Entiteiten
Groep 1	Uitwerking van intellectuele/artistieke content	Werk, Expressie, Manifestatie, Item
Groep 2	Verantwoordelijk voor inhoud, productie en verspreiding	Personen, Corporaties
Groep 3	Onderwerp van intellectuele/artistieke inhoud	Concept, Object, Event, Plaats

LRM herstructureert dit:

• Groep 2 wordt overkoepeld door de entiteit Agent (bevat Personen en Corporaties)
• Nomen, Plaats en Tijdspanne staan op hetzelfde niveau als WEMI en Agent

Het verschil met Aleph

In Aleph werkten we met platte titelbeschrijvingen, waarbij alle informatie onder elkaar in één record stond. In Elody bouwen we beschrijvingen modulair op:

• Verschillende Werken worden niet onderscheiden door een extra veld in het bibliografisch record (bijv. een 240-veld met uniforme titel), maar door voor elk Werk een nieuwe entiteit aan te maken
• Het invoerproces legt een grotere nadruk op het correct identificeren en aanmaken van het Werk
• Groeperingen van Manifestaties komen tot stand op het moment dat je een Manifestatie aan een Expressie koppelt, die op haar beurt gekoppeld is aan een Werk
• Als catalograaf zie je meteen de context van een boek, wat je vroeger pas achteraf zag in de publiekscatalogus

Overzicht

W

Werk

Het intellectuele of artistieke concept

'Max Havelaar''De Avonden'

heeft expressie →

E

Expressie

Specifieke realisatie (vertaling, audioboek)

Nederlandse vertalingEngelse vertaling

heeft manifestatie ↓

heeft manifestatie ↓

M

Manifestatie

Fysieke uitgave met ISBN, uitgever, jaar

Paperback 2023E-book ePub

heeft item →

I

Item

Individueel exemplaar met barcode

Beheerd in lokaal bibliotheeksysteem

De vier lagen

De eerste twee lagen (Werk en Expressie) betreffen de intellectuele of artistieke inhoud. Manifestatie en Item gaan over de fysieke vorm.

W Werk

Het Werk is het abstracte idee van de intellectuele creatie — de creatie van het idee. Op dit niveau staan de belangrijkste eigenschappen: oorspronkelijke titel, schrijver, of het fictie of non-fictie is, de doelgroep en de onderwerpen. Dit is informatie die voor elke Expressie en bijgevolg Manifestatie dezelfde blijft.

Aspect	Uitleg
Wat is het?	Het oorspronkelijke idee, verhaal of compositie
Voorbeeld	"Max Havelaar" als literair werk van Multatuli
Kenmerken	Titel, auteur(s), onderwerp, genre, doelgroep, SISO/ZIZO

Belangrijk

Een Werk blijft hetzelfde, ongeacht in welke taal of vorm het verschijnt. Een Werk kan meerdere Expressies hebben.

Wanneer is het een nieuw Werk?

Enkel wanneer de aanpassing van een werk een aanzienlijke intellectuele of artistieke bijdrage bevat, wordt het resultaat als een nieuw Werk beschouwd. De inbreng van de bewerker bij een adaptatie bepaalt of we van een nieuwe creatie spreken.

Voorbeelden van een nieuw Werk:

• Een bewerking naar een ander genre: een roman wordt een strip, een toneelstuk wordt een roman
• Een bewerking voor een ander doelpubliek: een volwassenenboek wordt een kinderboek
• Een grondige herziening (waarbij vaak ook de titel wijzigt)

Geen nieuw Werk (maar een nieuwe Expressie):

• Vertalingen
• Luisterboeken
• Makkelijk lezen edities
• Herziene edities
• Uitbreidingen

Doel: Door intellectuele creaties als Werk te categoriseren, is het mogelijk om indirecte relaties tussen Expressies vast te leggen. Verschillende vertalingen worden gelinkt aan één Werk, in plaats van aan de tekst die als basis diende. Het Werk dient als overkoepeling voor de gehele verzameling Expressies.

E Expressie

Een Expressie is de artistieke vorm waarin een Werk wordt uitgedrukt — de uitvoering van het idee. Op dit niveau wordt beschreven op welke manier een abstract idee uitgevoerd wordt: taal, vertaling, recordtype. Een Expressie bevat geen beschrijvingen over de fysieke realisatie.

Aspect	Uitleg
Wat is het?	Een concrete "uitdrukking" van het Werk
Voorbeeld	De Nederlandse vertaling van "War and Peace"
Kenmerken	Taal, vertaler, bewerker, recordtype

Eén Werk, meerdere Expressies:

• Originele Russische tekst
• Nederlandse vertaling door Hans Boland
• Engelse vertaling door Pevear & Volokhonsky
• Luisterboek ingesproken door Jan Decleir

Wanneer is het een nieuwe Expressie?

Elke wijziging van de vorm van een Expressie wordt een nieuwe Expressie:

• Een vertaling door een andere vertaler
• Een revisie of modificatie aan de tekst (bijv. nieuwe editie statement)
• Extra illustraties of annotaties

Geen nieuwe Expressie (maar varianten van dezelfde):

• Spellingscorrectie
• Punctuatiewijzigingen

Doel: Door Expressies te categoriseren wordt het makkelijker om verschillende realisaties van een Werk te beschrijven en relaties vast te stellen. Een Expressie kan meerdere Manifestaties hebben, maar maar één Werk.

M Manifestatie

Een Manifestatie is de fysieke of digitale verschijningsvorm — de uitgave. Dit is het eerste concrete niveau na de abstracte Expressie en Werk. Op dit niveau komen de eigenschappen van de uitgever, ISBN, collatie en handelsprijs.

Aspect	Uitleg
Wat is het?	Een concrete publicatie die je kunt kopen/lenen
Voorbeeld	"Max Havelaar", Athenaeum, 2020, paperback, ISBN 978-90-253-0912-5
Kenmerken	ISBN/EAN, uitgever, jaar, formaat, pagina's, prijs

Eén Expressie, meerdere Manifestaties:

• Paperback editie 2020
• Hardcover editie 2015
• E-book (ePub)
• Pocket editie

Wanneer is het een nieuwe Manifestatie?

Een wijziging van de fysieke vorm die impact heeft op de vertoning en het fysieke medium:

• Nieuwe editie
• Andere bindwijze
• Andere uitgever
• Ander jaar van uitgave
• Andere collatie

Wanneer het productieproces wijzigingen bevat die impact hebben op de intellectuele of artistieke inhoud, wordt dit een nieuwe Manifestatie van een nieuwe Expressie. Het Werk blijft hetzelfde.

Doel: Door Manifestaties te categoriseren kunnen we een volledige groep Items groeperen van eenzelfde uitgave. Daardoor kan je in Wise meerdere exemplaren (Items) koppelen aan één Manifestatie (titelbeschrijving uit Open Vlacc). Een Manifestatie kan meerdere Items hebben, maar maar één Expressie.

I Item

Een Item is het unieke exemplaar van een Manifestatie — het specifieke object dat een bibliotheek in zijn collectie heeft.

Aspect	Uitleg
Wat is het?	Het specifieke exemplaar dat een bibliotheek bezit
Voorbeeld	Exemplaar van Bib Gent, barcode 1234567890
Kenmerken	Barcode, locatie, status, conditie

Items worden niet in Elody beheerd

Items (exemplaren) worden beheerd in Wise (je lokale bibliotheeksysteem). Elody beheert de catalogusgegevens tot en met Manifestatie-niveau. Items blijven wel gelinkt aan de WEM-structuur in Open Vlacc.

Wanneer is het een nieuw Item?

Elke nieuwe variant van een realisatie van een Manifestatie is een nieuw Item. Deze variaties zijn vaak het resultaat van externe acties die niet bedoeld werden door de producent, bijvoorbeeld:

• Schade na de productie
• Boekbinding door de bibliotheek zelf
• Een gesigneerd exemplaar

Een monografie bestaande uit twee aparte volumes wordt wel gezien als één Item.

Eén Manifestatie, meerdere Items:

• Exemplaar Bibliotheek Gent (uitleenbaar)
• Exemplaar Bibliotheek Antwerpen (beschadigd)
• Exemplaar Bibliotheek Brugge (in magazijn)

Voorbeeld: Harry Potter

Het verhaal van Harry Potter illustreert het WEMI-model:

Niveau	Voorbeeld
Werk	Het verhaal van Harry Potter, bedacht door J.K. Rowling
Expressie	De Nederlandse vertaling door Wiebe Buddingh
Manifestatie	De vertaling van Wiebe Buddingh, uitgegeven door Pelckmans in 2025
Item	Het specifieke exemplaar dat de Krook aankocht

WERK: Harry Potter (J.K. Rowling)
 │
 ├── EXPRESSIE: Originele Engelse tekst
 │    └── MANIFESTATIE: Bloomsbury, 1997, hardcover
 │
 ├── EXPRESSIE: Nederlandse vertaling (Wiebe Buddingh)
 │    ├── MANIFESTATIE: Pelckmans, 2025
 │    │    └── ITEM: Exemplaar de Krook, Gent
 │    └── MANIFESTATIE: De Harmonie, 2001, paperback
 │
 └── EXPRESSIE: Luisterboek (Nederlands)
      └── MANIFESTATIE: Rubinstein, 2020, CD

Hiërarchie en relaties

WERK (intellectueel concept)
 │
 ├── EXPRESSIE (vertaling A)
 │    ├── MANIFESTATIE (paperback 2020)
 │    │    ├── ITEM (Bib Gent)
 │    │    └── ITEM (Bib Antwerpen)
 │    └── MANIFESTATIE (e-book)
 │         └── ITEM (digitaal)
 │
 └── EXPRESSIE (vertaling B)
      └── MANIFESTATIE (hardcover 2018)
           └── ITEM (Bib Brugge)

Een Werk kan meerdere Expressies hebben, maar elke Expressie heeft maar één Werk. Een Expressie kan meerdere Manifestaties hebben, maar elke Manifestatie heeft maar één Expressie. Elk Item is maar gelinkt aan één Manifestatie.

Gebruikerstaken

LRM definieert vijf gebruikerstaken die het catalogiseersysteem moet ondersteunen:

Taak	Beschrijving	Wat het systeem biedt
Vinden	Informatie samenbrengen door te zoeken op relevante criteria	Een effectieve en functionele zoekmodus
Identificeren	Bronnen begrijpen en onderscheiden van gelijkaardige bronnen	Duidelijke, herkenbare beschrijvingen
Selecteren	De geschiktheid van bronnen bepalen	Genoeg informatie om relevantie te beoordelen
Verkrijgen	Toegang krijgen tot de inhoud van de bron	Directe linken naar online informatie, locatie-informatie voor fysieke bronnen
Ontdekken	Bronnen ontdekken door onderlinge relaties	Expliciete relaties, contextuele informatie en navigatie

Ontdekken is nieuw

De taak Ontdekken is nieuw ten opzichte van FRBR en wordt mogelijk gemaakt door data op een betekenisvolle manier met elkaar te relateren — de kern van het nieuwe catalogiseersysteem.

Invoerflow in Elody

De invoer van nieuw materiaal is gebaseerd op het WEMI-model. De meest volledige invoerflow is:

1. Werk aanmaken (of bestaand Werk vinden)
2. Expressie koppelen aan dat Werk
3. Manifestatie koppelen aan de Expressie

In de praktijk

De volledige invoerflow zal zelden nodig zijn, aangezien de meeste Werken al aanwezig zullen zijn in Elody. Je kunt meteen een Expressie aanmaken en linken aan een bestaand Werk, of meteen een Manifestatie linken als de Expressie ook al bestaat.

Praktisch: wanneer maak je wat aan?

Scenario 1: Nieuw boek binnengekomen

Vraag: Er komt een nieuw boek binnen. Wat doe ik?

Antwoord:

1. Zoek eerst op ISBN of titel in Open Vlacc
2. Manifestatie bestaat al? → Koppel je exemplaar in je lokale bibliotheeksysteem
3. Manifestatie bestaat niet? → Maak Manifestatie aan in Open Vlacc
4. Werk bestaat niet? → Maak Werk + Expressie + Manifestatie aan

Scenario 2: Vertaling toevoegen

Vraag: Er is een nieuwe Nederlandse vertaling van een Engels boek.

Antwoord:

1. Zoek het bestaande Werk
2. Maak een nieuwe Expressie aan (Nederlandse vertaling)
3. Koppel aan het Werk
4. Maak de Manifestatie aan (de uitgave)

Scenario 3: Omnibus

Vraag: Een bundel met 3 romans in één boek.

Antwoord:

1. Maak een Omnibus-Werk aan
2. Koppel de 3 bestaande Werken als "onderdeel van"
3. Maak Expressie en Manifestatie aan voor de bundel

Veelgestelde vragen

Waarom zo complex?

Het WEMI-model lijkt complex, maar biedt grote voordelen:

• Eénmalig catalogiseren: Een Werk hoeft maar één keer beschreven
• Consistentie: Alle bibliotheken gebruiken dezelfde beschrijving
• Vindbaarheid: Gebruikers vinden alle versies van een titel
• Betere doorstroom: De data stroomt beter door naar Wise, Aquabrowser en bibliotheek.be

Wat als ik twijfel?

• Zoek eerst - Misschien bestaat het al
• Begin bij Manifestatie - Dat is wat je fysiek hebt
• Vraag collega's - Bij twijfel over relaties

Quick Reference Card

📋

WEMI Model Quick Reference

Print deze kaart en hang hem naast je werkplek voor snelle naslag

⬇️ Download PDF

Verder lezen

• Introductie catalogiseren
• Beschrijvende entiteiten
• Types & Recordtypes
• Werk aanmaken
• Expressies beheren
• Manifestaties beheren
• Relaties leggen